10%

Sumatra

over vrouwenkampen en vakantiereis

By Ilona Pullens

July 21^st, 2017

Vakantie! Dat wil zeggen: klaar met werk. Nog minder dan 2 dagen, dan gaan we. De hulptroepen om huis en haard, inclusief alle beestenboel te verzorgen, staan in de startblokken en gereed om in ons huis te trekken. Nu wij nog. Dat gaat lukken, ik had ruim gepland. Ik verheug op het weerzien met Jonne, die ons net de afgelopen 2 dagen foto's toont van haar stageplaats en waarop zij zichzelf toont en heeft getransformeerd tot een rasechte Thaise. Wat kan er veel veranderen in pakweg twee maanden.

Hoewel we in 2010 ook Thailand bezocht hebben, was dat een bliksem bezoek, en toen vooral gericht op de dodenspoorweg Birma - Siam. Nu gaan we ons in heel andere oorden begeven, puur genieten van de rust, de natuur en al het moois van het huidige Thailand, voorheen dus Siam.

Doordat vlak na onze terugkomst, op 19 augustus, de herdenking op Bronbeek is van deze spoorweg, ben ik daar de afgelopen tijd samen met opa, ook mee bezig geweest. Lars die maakt zich op om tijdens die herdenking een speech te houden, als kleinzoon van opa. En opa maakt zich op, om als oud KNIL militair, direct na de officiële herdenking, zijn verhaal over zijn dwangarbeid aan die spoorlijn te vertellen. Je zult het toch meemaken, zo'n zware en oneerlijke tijd, twee keer op sterven na dood zijn. En dan exact 75 jaar nadat aan die spoorlijn is begonnen, als 95 jarige, zo fit zijn, dat je jouw eigen verhaal nog kunt vertellen. We gaan het meemaken, de voorbereidingen zijn in ieder geval gereed.

We kunnen met een gerust hart zondag vertrekken. Lars moet nog even werken, de allerlaatste WindMillCup op Beekhuizen. Nu morgen nog alleen de finales, zondag opruimen. Dan, voor Lars, vlug naar Schiphol. Steven en ik, gaan hem een paar uur voor en zullen hem, samen met Jonne in Thailand ontvangen. En we gaan een nicht van Steven op Schiphol treffen. Zij vliegt exact op ook onze vertrektijd naar een heel ander mooi oord. Hoe grappig.

Nu, nog even terug in de tijd. Daar heb ik veel gezeten het laatste half jaar, in de tijd van Nederlands-Indië. Ik verbleef ook in de overgangstijd, de tijd tussen het einde van de Tweede Wereld Oorlog en het einde van Nederlands- Indië, ook wel de bersiap (wees paraat) periode genoemd. Landelijk zie je dat er ook weer aandacht is voor deze periode en alle ontwikkelingen die zich daarin hebben voorgedaan. In Bronbeek is hierover ook het nodige te zien en lezen. Het net uitgekomen boek, 'Tolk van Java', gaat hier voor een deel ook over, die vreselijke periode vormt mede de hoofdpersoon en schetst in die hoedanigheid een context van de rol van Nederland. Ik heb er meer over gelezen, een verschrikkelijke, complexe en ingewikkelde periode op zijn minst. Het is moeilijk, zo niet onmogelijk om daar iets van te kunnen vinden, als je dit alleen vanuit het perspectief van de huidige tijd bekijkt, het met een paar boeken of artikelen moet doen. Zeer ingewikkeld, vele aspecten spelen een bizarre rol en buitelen over en door elkaar. Duidelijk is, dat er vele, vele slachtoffers zijn en de gevolgen nog altijd op allerlei plaatsen, door zo veel mensen zo voelbaar zijn.

Afgelopen tijd natuurlijk ook veel met oma gesproken, zo leuk, omdat zij natuurlijk op Sumatra geboren is, haar geboorte eiland. En daar gaan wij nu heen, ik vind het wederom heel bijzonder. De voet aan de grond te gaan zetten. Sumatra, 7 keer de omvang van Nederland. Wat een eiland. Wat een natuur. Wat een cultuur. Wat een geschiedenis. Wat een ontwikkelingen......

Het wachten op het vertrek is voor deze reis voor mij een uitdagende tijd. Ik ben nog nooit zo uitgebreid voorbereid op vakantie gegaan. Ja, in 2010 zeker ook, maar nu heb ik nog veel meer gelezen. Wat ik dus vooral heb gelezen gaat over het verleden. Over een tijd waarin een cultuur ontstaan was, die was, maar niet meer is. Tempo doeloe. Waarbij de mooie herinneringen, soms in discussies misschien, zo kan het voelen, niet meer mogen bestaan. Niet meer mooi mogen zijn. Omdat het koloniaal verleden op zijn minst beladen is. Dit verleden op diverse fronten ter discussie staat. Tegelijkertijd, als je er toen geboren bent en er grotendeels getogen bent, dan liggen in dat land, een land dat niet meer als zodanig bestaat, jouw dierbare herinneringen. Herinneringen aan een vervlogen tijd. Maar ook herinneringen aan zeer dierbaren, die daar stierven, achterbleven in de aarde van een paradijselijk land. Ter aarde besteld op uiteindelijk vaak officiële begraafplaatsen. De oorlogsgraven stichting slaagt er gelukkig nog altijd voortreffelijk in die begraafplaatsen perfect te onderhouden.

Op de site van de oorlogsgravenstichting tref je steeds meer persoonlijke verhalen. Dat vind ik een geweldige ontwikkeling. 'Mijn herinneringen zijn het waard om door te vertellen…..' het thema dat door de oorlogsgraven stichting wordt gehanteerd hierbij. Ik omarm het, met volle overtuiging. Neem eens een kijkje op hun site: https://oorlogsgravenstichting.nl. Al die mensen die door verschrikkingen, hoe onterecht, stierven. Mensen, weggeplukt uit het dagelijkse leven. Vaak in de bloei van hun leven, dierbare alleen achterlatend. Het zal ons vandaag maar gebeuren.

Zoals ik al schreef, de afgelopen tijd heb ik veel herinneringen van oma mogen horen. Ik had mede daardoor een heerlijk voorjaar en begin van de zomer. In de tuin, wandelend van en door het ene boek, via de persoonlijke verhalen, door naar weer een ander boek. Ik heb genoten, het was zo leuk en fijn. Zie ook mijn overzicht in het eerdere reisverslag en zie de boeken die hier onder staan.

Ik ben en blijf een verre buitenstaander in deze. Maar ik heb mij inmiddels wel een breder beeld van toen gevormd.

Ik heb nog diverse boeken, geadviseerd door opa en oma, te gaan. Die heb ik nog niet opgesomd. Dat komt na de reis en na de herdenkingen.

75 jaar na de capitulatie van Nederlands-Indie, de aanvang van de kamptijd in Nederlands-Indië, het jaar waarin ook gestart werd met de bouw van de Birma-Siam Spoorweg, zullen we ook dit jaar (de slachtoffers van) de Birma-Siam spoorweg herdenken op Bronbeek. Zaterdag 19 augustus 2017. Zie http://www.shbss.org/herdenking-2017/

Oma heeft toen zij van Sumatra naar Java vertrok, op Java ook gevangen gezeten, eerst door de Kempei Tai, daarna in een vrouwenkamp. Ook voor de vrouwenkampen is er in augustus weer een indrukwekkende herdenking, zondag 27 augustus 2017, zie http://www.vrouwenkampen.nl

De vrouwenkampen bevonden zich op diverse eilanden, zo ook op Java en op Sumatra. Eén van die kampen, interneringskamp Pulau Brayan, bevond zich in de buitenwijken van Medan, die buurt gaan we ook bezoeken.

De volgende boeken heb ik dus gelezen en zijn zeker ook het lezen waard, in willekeurige volgorde:

Koelies, planters en koloniale politiek (ISBN 90 6765 215 6, Jan Breman, inclusief het hele Remrev-rapport)
De kracht van een lied (ISBN 90 5194 024 6, Helen Colijn)
Mogen wij altijd in dit kamp blijven? (ISBN 90 76061 270, Henriette van Raalte - Geel)
Dochter van een kampkind (ISBN 978 90 72 21958 9, Jet Bussemaker)
De Ogen van Solo (ISBN 978 90 801433 9 5, Reggie Baay)
De laatste man (ISBN 978 90 457 0574 3, Hans Goedkoop)
De njai (ISBN 978 90 253 6686 5, Reggie Baay)
Rubber (ISBN 978 90 5429 011 7, M. H. Székely - Lulof)
Verstilde stemmen en verzwegen levens (ISBN 978 90 450 1440 1, Inze Hollander)